جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
719
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
صاف كردند و هر نقطهء سست و خراب را يا كنار گذاشتند و يا با سنگ چنان ماهرانه انباشتند كه چشم متوجه تفاوت نمىشود ، سپس حروف را با تيشه با نظم و درستى بسيار تحسينانگيز منقور ساختند و سرانجام بر روى آنها مادهء شفافى براى حفاظت در مقابل صدمهء هوا كشيدند كه تيكههاى شكستهء آن تا امروز حتى از صخره هم سختتر است . گنجنامهء لوحهها - قدرى به سمت خاور در يكى از گردنههاى كوه الوند نزديك همدان دو لوحهء ديگر هست با كتيبههائى به سه زبان و آن به ( گنجنامه ) « 1 » معروف و راجع است به نامها و القاب داريوش فرزند هيستاسپ و خشايارشا فرزند داريوش و دعا به درگاه اهورامزدا كه از روز الست موهبت الفباى ميخى را ارزانى داشته است . همدان - سرانجام نوبت وصف حال همدان ولايت عراق عجم رسيده است و طبيعىتر اين است كه از لحاظ تعريف آن را جزو ولايتهاى غربى بياوريم - شهرى كه هم از جهت قدر تاريخى و وضع خاص كنونى به هيچوجه نمىتوان آن را در قلمرو ايران از نظر دور داشت . اين شهر كه در دامنهء كوه الوند ( همان Orantes قدما ) واقع شده و از آنجا به حد وفور آب دريافت مىكند و در جلگهايست كه از تاكستانهاى انبوه و باغ و بستان پوشيده شده و 6000 پا از سطح دريا ارتفاع دارد ، از ممتازترين وضعى در ايران برخوردار است . كوچههايش تنگ و كثيف است و جمعيتش از 000 ، 20 نفر بيشتر نيست ، اما بازارهاى خوبى دارد كه پر از مردم و خريدار است . محصولات محلى آن ظرفهاى مسى و چرمى ( كه بيشتر براى چمدان و زين و برگ مصرف مىشود ) و شراب سفيد و قرمز آنجا شهرت و مصرف بسيار دارد و صنعتگران زيركش علاوه بر طلا و نقرهكارى معروف است كه در ساختن سكهء تقلبى مهارت دارند .
--> ( 1 ) - تمام كتيبههاى پهلوى يا ميخى را افراد محلى و روستائيان در ايران نشانهء مخفىگاه گنجينهها مىپندارند . ازاينرو به عمل اهل تحقيق و دانش كه با دوربين عكاسى يا بيل و كلنگ به آنجا مىروند سوءظن دارند .